Cuộc “cách mạng” của ngành xăng dầu
Thị trường xăng dầu thời gian tới được dự báo sẽ có những thay đổi đáng kể khi nghị định mới về quản lý kinh doanh xăng dầu được ban hành, thay thế quy định hiện hành.
Tại Hội nghị Thị trường xăng dầu Việt Nam giai đoạn 2026-2030, ông Trần Hữu Linh, Cục trưởng Cục Quản lý và Phát triển thị trường trong nước (Bộ Công thương) cho biết, việc ban hành nghị định mới cùng với lộ trình chuyển đổi từ xăng khoáng sang xăng sinh học E10 sẽ tạo ra bước ngoặt lớn, được xem là “cách mạng” của ngành xăng dầu.
Xăng dầu là mặt hàng chiến lược, được coi là mạch máu của nền kinh tế, bảo đảm hoạt động sản xuất, tiêu dùng. Vì vậy, một trong những nhiệm vụ trọng tâm của Bộ Công thương trong năm 2026 là hoàn thiện, trình Chính phủ ban hành nghị định mới về kinh doanh xăng dầu.
Bà Nguyễn Thúy Hiền, Phó cục trưởng Cục Quản lý và Phát triển thị trường trong nước cho hay, đây là nội dung được các doanh nghiệp kinh doanh xăng dầu mong chờ nhất. Bộ Công thương sẽ phối hợp chặt chẽ với Văn phòng Chính phủ để sớm trình và ban hành nghị định.
Một trong những thay đổi lớn nhất của nghị định mới là cơ chế điều hành giá. Cơ quan quản lý dự kiến trao quyền tự quyết giá xăng dầu cho doanh nghiệp. Theo đó, thương nhân đầu mối, thương nhân phân phối và trong một số trường hợp, thương nhân bán lẻ sẽ được quyết định giá bán.
“Việc trao quyền quyết định giá sẽ làm thay đổi gần như toàn bộ hệ thống kinh doanh xăng dầu hiện nay. Các cửa hàng bán lẻ sẽ phải lựa chọn tham gia hệ thống phân phối để áp dụng giá của thương nhân đầu mối hoặc trở thành thương nhân bán lẻ độc lập và tự quyết định giá”, bà Hiền phân tích.
Theo dự thảo, các bộ, ngành sẽ chuyển sang cơ chế hậu kiểm. Bộ Công thương sẽ ban hành danh sách thương nhân, quy định việc kê khai giá và phối hợp với các bộ, ngành trong quản lý Quỹ bình ổn xăng dầu.
Việc trao quyền tự quyết giá được kỳ vọng sẽ kéo theo quá trình tái cấu trúc mạnh mẽ hệ thống phân phối. Điều này đòi hỏi cơ quan quản lý, đặc biệt là Sở Công thương các địa phương tăng cường giám sát nhằm bảo đảm thị trường vận hành minh bạch.
Các hành vi không niêm yết, không kê khai giá công khai sẽ bị xử phạt nghiêm. Bộ Công thương cũng sẽ xây dựng ứng dụng bản đồ hạ tầng thương mại, dựa trên dữ liệu do doanh nghiệp báo cáo, giúp người tiêu dùng giám sát việc kê khai giá.
Giữ nguồn cung thông suốt
Trước diễn biến khó lường của thị trường xăng dầu thế giới và nhu cầu trong nước tiếp tục tăng, mục tiêu quan trọng nhất trong năm 2026 là không để thiếu nguồn cung, không để đứt gãy, kể cả cục bộ. Đồng thời, việc điều hành giá phải bám sát thị trường thế giới, hài hòa lợi ích giữa Nhà nước, doanh nghiệp và người tiêu dùng.
Năm 2025, tổng nguồn xăng dầu phục vụ thị trường nội địa ước đạt 28,6 triệu m3/tấn, tăng 2% so với năm 2024; sản lượng tiêu thụ khoảng 26,4 triệu m3/tấn, bình quân 2,2 triệu m3/tấn mỗi tháng. Lượng tồn kho duy trì khoảng 1,7 triệu m3/tấn, đáp ứng yêu cầu dự trữ lưu thông theo quy định.
Ông Bùi Ngọc Bảo, Chủ tịch Hiệp hội Xăng dầu Việt Nam (VINPA) đánh giá, năm 2025 là năm thành công trong điều hành và ổn định thị trường xăng dầu, nhất là khi đặt trong bối cảnh kinh tế thế giới biến động mạnh do xung đột địa chính trị, chính sách thuế đối ứng của Mỹ và rủi ro nguồn cung.
Vụ Thị trường trong nước tính toán, Việt Nam đặt mục tiêu tăng trưởng 2 con số trong năm 2026. Để đáp ứng mục tiêu này, Bộ Công thương đã giao tổng nguồn cung xăng dầu tối thiểu 31,7 triệu m3/tấn, cao hơn mức 28,6 triệu m3/tấn của năm trước. Các thương nhân đầu mối được yêu cầu bảo đảm sản xuất, cung ứng cho toàn bộ hệ thống, đặc biệt là 2 nhà máy lọc dầu Nghi Sơn và Bình Sơn.
Doanh nghiệp đồng thời phải bảo đảm nguồn cung không gián đoạn, thực hiện dự trữ bắt buộc và phối trộn, cung ứng xăng E10 trên toàn quốc từ ngày 1/6/2026.
Tuy nhiên, theo VINPA, những thay đổi trong năm 2026 có thể gây áp lực lớn cho doanh nghiệp, nhất là các đơn vị chưa phục hồi hoàn toàn sau khó khăn. Các quy định hiện hành như yêu cầu tồn kho tối thiểu 20 ngày trong khi chu kỳ điều chỉnh giá chỉ 7 ngày khiến nhiều doanh nghiệp đầu mối phải bán hàng dưới giá vốn, dẫn tới thua lỗ.
“Bước sang năm 2026, nhiều doanh nghiệp bán lẻ, thương nhân phân phối và cả thương nhân đầu mối vẫn đối mặt nguy cơ lỗ lớn, mức chiết khấu phổ biến chỉ còn 300-400 đồng/lít”, ông Bảo cho biết.
Một vấn đề khác được ông Bảo nêu ra là cấu trúc hệ thống bán lẻ xăng dầu. Hiện hơn 50% cửa hàng bán lẻ là doanh nghiệp quy mô rất nhỏ, năng lực quản trị và định giá hạn chế. Do đó, VINPA kiến nghị, cần có chính sách hỗ trợ phù hợp cho nhóm doanh nghiệp nhỏ khi thị trường bước vào giai đoạn cạnh tranh và phân hóa mạnh hơn.
Thế Hoàng