Ngày 21/09/2026, Việt Nam chính thức được FTSE nâng hạng lên nhóm Thị trường Mới nổi (Secondary Emerging Market), đánh dấu bước ngoặt lịch sử sau hơn hai thập kỷ phát triển. Nhìn lại chặng đường, đây là sự kiện mà chúng ta đã chờ đợi kể từ 2018, nhưng cũng đặt ra những "bài kiểm tra" hạ tầng vô cùng khắt khe.
Nhận định về xu hướng dòng tiền thụ động vào Việt Nam sau nâng hạng, ông Nguyễn Thế Minh, Giám đốc khối Ngân hàng đầu tư của Chứng khoán ABS, cho biết khi gia nhập rổ FTSE Secondary Emerging, Việt Nam dự kiến chiếm tỷ trọng khoảng 0,4% – 0,7% trong chỉ số. Với tổng tài sản quản lý (AUM) của các quỹ thụ động mô phỏng rổ này, dòng vốn thụ động "chảy tự động" vào Việt Nam ngay sau thời điểm nâng hạng ước tính đạt hơn 2 tỷ USD.
Nếu tính cả dòng vốn chủ động đi trước đón đầu, tổng lượng vốn ngoại giải ngân có thể đạt 8 tỷ USD trong giai đoạn 12 tháng. Và đây là dòng vốn mới.
Khác với dòng vốn chủ động chấp nhận rủi ro kỹ thuật để tìm kiếm alpha, dòng vốn thụ động vận hành máy móc, tuân thủ tuyệt đối các tiêu chuẩn về quy mô, thanh khoản và khả năng truy cập thị trường.
Mặc dù vậy, để duy trì sự xuất hiện trong rổ chỉ số, thị trường cần tối thiểu 15–20 doanh nghiệp đạt quy mô vốn hóa lớn (trên 2,5 – 3 tỷ USD) cùng thanh khoản giao dịch bình quân ngày (ADTV) đạt từ 15 – 20 triệu USD/mã. Mục tiêu nâng quy mô vốn hóa toàn thị trường từ mức ~65–70% GDP hiện tại lên 100% – 120% GDP giai đoạn 2026–2030, đồng thời duy trì thanh khoản toàn thị trường từ 1,5 – 2 tỷ USD/phiên. Trong đó, vốn hóa là mục tiêu hướng đến của thị trường và nhiều doanh nghiệp.
Khối ngân hàng và các doanh nghiệp đầu ngành (chiếm hơn 50% vốn hóa VN-Index) thường xuyên trong tình trạng "kín room" ngoại 30% hoặc 49%. Việc thực thi hiệu quả cơ chế không yêu cầu ký quỹ 100% trước giao dịch (NPF - Non-Pre-Funding) theo Thông tư 68/2024/TT-BTC, kết hợp với việc đẩy nhanh triển khai Chứng chỉ lưu ký không có quyền biểu quyết (NVDR), là chìa khóa để khối ngoại mở rộng quy mô giải ngân vào các cổ phiếu trụ cột.
Trong khi đó, các quỹ thụ động quy mô hàng tỷ USD đòi hỏi công cụ quản trị rủi ro đa dạng. Thị trường cần sớm đưa vào vận hành các hợp đồng tương lai chỉ số mới, sản phẩm Quyền chọn (Options), đồng thời hoàn thiện cơ chế cho vay chứng khoán (SBL) và bán khống (Short-selling) có kiểm soát.
Ông Hoàng Nam - Giám đốc Nghiên cứu & Phân tích Chứng khoán Vietcap, nhấn mạnh: Nâng hạng ngày 21/09/2026 không phải là điểm đến cuối cùng, mà là vạch xuất phát của một cuộc chơi mới. Khả năng mở rộng quy mô vốn hóa, khơi thông room ngoại và đa dạng hóa sản phẩm sẽ quyết định Việt Nam chỉ nhận một đợt sóng vốn ngắn hạn hay thực sự trở thành tâm điểm thu hút dòng vốn quốc tế dài hạn.
Theo quan sát, dòng vốn rút khỏi Việt Nam của các nhà đầu tư nước ngoài từ đầu năm đến nay vào khoảng 3,5 tỷ USD. Đây là con số tương đối lớn nếu so với dòng vốn rút ra trong cả năm ngoái, ở mức khoảng 5 tỷ USD.
Tuy nhiên, nếu xét riêng các quỹ ETF, mặc dù nhóm này đã bán ròng trong thời gian qua, nhưng tổng giá trị bán ròng của các quỹ ETF nói chung chỉ chiếm khoảng 7-8% tổng dòng vốn bán ròng. Nếu bóc tách riêng các quỹ ETF nước ngoài, tỷ trọng này chỉ vào khoảng 4-5%. Như vậy, dòng vốn rút ra thông qua các quỹ ETF và các quỹ chỉ số trong thời gian vừa qua chiếm chưa đến 10%, không phải là nguyên nhân chính trong tổng dòng vốn đã rút khỏi Việt Nam.
Đối với phần dòng vốn không đến từ ETF, cũng không thể mặc định toàn bộ đều là dòng vốn của các quỹ chủ động. Những thông tin được công bố công khai hiện nay khá nhiều, nhưng chưa đủ để có thể bóc tách chính xác từng cấu phần của dòng vốn này.
"Bên cạnh dòng vốn của các quỹ chủ động, phần dòng vốn ngoài ETF còn bao gồm hoạt động điều chỉnh danh mục đầu tư của các nhà đầu tư. Đồng thời, một phần dòng vốn rút khỏi Việt Nam có thể đến từ các sản phẩm cấu trúc tài chính khác. Chẳng hạn, trái phiếu chuyển đổi cũng là một trong những cấu phần góp phần tạo nên dòng vốn chảy ra khỏi Việt Nam trong thời gian vừa qua", ông Nam nhấn mạnh.
Ước tính, sau khi FTSE nâng cấp thị trường Việt Nam lên thị trường mới nổi, tổng dòng vốn vào Việt Nam từ các quỹ chỉ số sẽ vào khoảng 2-3 tỷ USD. Trong đó, đợt giải ngân đầu tiên, tương ứng 10% và diễn ra vào trung tuần tháng 9, dự kiến vào khoảng 200-300 triệu USD. Đây là dòng vốn tự tin có thể dự báo.
Đối với dòng vốn từ các quỹ chủ động, trước đây, dựa trên nhiều phân tích và quan sát, dòng vốn này được kỳ vọng sẽ lớn hơn dòng vốn từ các quỹ chỉ số. Cụ thể, nếu dòng vốn từ các quỹ chỉ số vào khoảng 2-3 tỷ USD, các quỹ chủ động có thể giải ngân thêm khoảng 3-6 tỷ USD.
Tuy nhiên, cho đến thời điểm hiện tại, chưa thấy dòng vốn từ các quỹ chủ động vào Việt Nam một cách mạnh mẽ. Cần thẳng thắn nhìn nhận rằng nhà đầu tư nước ngoài vẫn đang bán ròng.
Để xác định dòng vốn nước ngoài thực sự quay trở lại Việt Nam, cần quan sát hai yếu tố. Thứ nhất, dòng vốn phải mang tính đều đặn và nhất quán. Một dòng vốn lớn quay trở lại Việt Nam cần được duy trì trong hàng tháng, hàng quý, với trạng thái mua ròng tương đối ổn định.
Thứ hai, dòng vốn phải có tính lan tỏa, không chỉ tập trung vào các cổ phiếu vốn hóa lớn mà còn mở rộng sang nhóm cổ phiếu vốn hóa vừa và nhỏ. Đây là những dấu hiệu cần quan sát để đánh giá liệu dòng vốn nước ngoài có thực sự quay trở lại Việt Nam hay không.
"Khi nền kinh tế có thể thuyết phục các nhà đầu tư nước ngoài rằng Việt Nam đang sở hữu một câu chuyện tăng trưởng hấp dẫn và bền vững, đây sẽ là một trong những yếu tố nền tảng thúc đẩy dòng vốn quay trở lại thị trường", ông Nam nhấn mạnh.
Thu Minh