Dư địa thu hút vốn ngoại mở rộng
Ngày 21/8/2026, FTSE Russell công bố danh sách 27 cổ phiếu Việt Nam được đưa vào bộ chỉ số FTSE Global Equity Index Series (GEIS - hệ thống chỉ số cổ phiếu toàn cầu của FTSE Russell), có hiệu lực từ phiên 21/9/2026. Danh sách này được giữ nguyên trong suốt kỳ điều chỉnh và được FTSE Russell xác nhận chính thức vào ngày 5/9/2026.
Danh sách gồm 3 mã vốn hóa lớn là VCB, VIC, VHM; 3 mã vốn hóa vừa là BID, HPG, VPB và 21 mã vốn hóa nhỏ. Sáu mã cổ phiếu lớn và vừa nói trên còn được đưa thẳng vào chỉ số FTSE All-World, một trong những chỉ số toàn cầu quan trọng nhất, tập trung vào cổ phiếu vốn hóa lớn và vừa tại các thị trường phát triển và mới nổi, đưa Việt Nam trở thành quốc gia thứ 49 tham gia chỉ số này. Tính cả nhóm vốn hóa siêu nhỏ trong FTSE Total-Cap, tổng số cổ phiếu Việt Nam được ghi nhận lên tới 117 mã.
Lộ trình phân bổ dòng vốn của các quỹ ETF mô phỏng các chỉ số của FTSE Russell chia thành 4 giai đoạn: 10% tỷ trọng từ tháng 9/2026, tăng lên 30% vào tháng 3/2027, 65% vào tháng 6/2027 và hoàn tất 100% vào tháng 9/2027.
Theo SSI Research, tổng dòng vốn thụ động cho cả 4 đợt giải ngân ước tính khoảng 2,21 tỷ USD ở kịch bản cơ sở, có thể lên tới 4,28 tỷ USD ở kịch bản tích cực. Bộ Tài chính dẫn ước tính của FTSE Russell cho rằng, con số tổng thể có thể lên tới 6 tỷ USD, trong khi HSBC đưa ra mức dự báo thận trọng hơn, khoảng 3,4 tỷ USD.
Hiện gần 38% quỹ đầu tư khu vực châu Á và khoảng 30% quỹ đầu tư thị trường mới nổi toàn cầu đã sở hữu cổ phiếu Việt Nam, dư địa để dòng vốn này mở rộng còn lớn. Điều này khi được hiện thực hóa sẽ giúp cải thiện thanh khoản thị trường, hỗ trợ huy động vốn cho doanh nghiệp và thúc đẩy cổ phần hóa doanh nghiệp nhà nước.
Ở góc độ doanh nghiệp niêm yết, khuyến nghị từ giới chuyên gia trong nước và quốc tế tập trung vào việc nâng cao chất lượng hàng hóa và chuẩn mực quản trị công ty: đẩy mạnh cổ phần hóa và niêm yết các doanh nghiệp nhà nước quy mô lớn; khuyến khích doanh nghiệp tư nhân lớn, đặc biệt trong các lĩnh vực công nghệ, năng lượng, logistics, niêm yết trên sàn để tăng quy mô và sức hấp dẫn của thị trường. Đồng thời, cần áp dụng Chuẩn mực Báo cáo Tài chính Quốc tế (IFRS), tăng cường vai trò của kiểm toán độc lập, nâng chất lượng công bố thông tin và đẩy mạnh quản trị công ty theo thông lệ quốc tế… - những giải pháp liên quan đến xây dựng niềm tin cho nhà đầu tư. Đó là những điều kiện cần để giữ chân dòng vốn mới ở lại, thay vì chỉ đi qua thị trường.
Thực tế từ nhiều thị trường chứng khoán trong khu vực cho thấy, nâng hạng không phải là đích đến, mà là lúc một bài kiểm tra khác bắt đầu: liệu chất lượng quản trị công ty, tính minh bạch và hạ tầng của thị trường có theo kịp kỳ vọng mới của dòng vốn quốc tế hay không.
Quản trị công ty – yếu tố cốt lõi giữ chân dòng vốn ở lại
Nghiên cứu của Viện Thành viên Hội đồng quản trị Việt Nam (VOID) cho thấy, một thị trường chứng khoán chỉ thực sự giữ được vị thế mới nổi khi phần lớn doanh nghiệp trong đó minh bạch trong công bố thông tin, xác định rõ chủ sở hữu thực sự và có cơ chế giám sát nội bộ đủ mạnh để phát hiện sớm rủi ro. Nâng hạng, vì vậy, là phép thử ở cấp thị trường, nhưng phép thử đó được quyết định bởi hàng trăm phép thử nhỏ hơn diễn ra ở từng hội đồng quản trị: có thực sự giám sát độc lập hoạt động điều hành, có bảo đảm quyền lợi công bằng cho mọi cổ đông và có đủ năng lực chất vấn các rủi ro tài chính và phi tài chính hay không.
Nhưng đánh giá không chỉ nằm ở doanh nghiệp, mà chương trình còn đánh giá khung chính sách, thực hành trên thị trường vốn, sự phát triển của thị trường vốn nói chung... Khi các thị trường cùng cải thiện, doanh nghiệp Việt Nam cần nâng cao chất lượng quản trị, với tốc độ đủ nhanh để theo kịp mặt bằng khu vực. Hiện khoảng cách lớn nhất nằm ở những vấn đề đòi hỏi thực thi vai trò và trách nhiệm của hội đồng quản trị cần thực chất và đáp ứng những yêu cầu chuẩn mực để thực hiện giám sát một cách hiệu quả và độc lập. Cụ thể là năng lực và tính độc lập của hội đồng quản trị, chất lượng hoạt động của các ủy ban chuyên môn, giám sát rủi ro, quản lý xung đột lợi ích và đưa các vấn đề phát triển bền vững vào quá trình ra quyết định. Các yêu cầu về công bố thông tin cũng cần minh bạch, rõ ràng và có tính giải trình cao. Công bố thông tin đúng hạn là yêu cầu cơ bản, nhưng nhà đầu tư ngày càng quan tâm thông tin có rõ ràng, nhất quán và đủ để hiểu doanh nghiệp hay không.
Kế hoạch phát triển thị trường vốn ASEAN giai đoạn 2026 - 2030 (ACMF Action Plan 2026 - 2030) đặt trọng tâm vào phát triển một thị trường vốn ASEAN kết nối, bền vững và có năng lực chống chịu, đồng thời tăng khả năng tiếp cận vốn và nâng cao sức cạnh tranh của doanh nghiệp trong khu vực. Trong định hướng đó, ASEAN Diamonds và ASEAN Indices là những sáng kiến đáng chú ý. ASEAN Diamonds hướng tới việc nhận diện những doanh nghiệp ASEAN có chất lượng nổi bật; ASEAN Indices hướng tới các bộ chỉ số có khả năng đầu tư, qua đó, tăng khả năng nhận diện và tiếp cận của các doanh nghiệp chất lượng với nhà đầu tư trong khu vực và quốc tế. Thẻ điểm ACGS tiếp tục được khẳng định là công cụ cần được củng cố và nâng cao, đồng thời là yếu tố tham chiếu quan trọng để xác định doanh nghiệp niêm yết nào trong khu vực có thể được đưa vào các bộ chỉ số này.
Vậy các doanh nghiệp đại chúng Việt Nam cần chuẩn bị từ đâu, nếu có khát vọng thay đổi?
Bà Hiền khuyến nghị, trước hết, doanh nghiệp cần chủ động áp dụng Bộ Nguyên tắc Quản trị Công ty Việt Nam - VN CG Code 2026 được ban hành từ tháng 2/2026 và sử dụng ACGS làm công cụ để đánh giá thực trạng quản trị công ty. Các doanh nghiệp không nên chờ đến kỳ đánh giá mới nhìn lại điểm số, mà cần xác định những khoảng cách quan trọng và đưa kế hoạch cải thiện vào chương trình hoạt động của hội đồng quản trị.
Doanh nghiệp cũng cần nâng chất lượng công bố thông tin, bao gồm các thông tin công bố liên quan đến thực hành và quản trị phát triển bền vững theo thông lệ quốc tế. Thông tin tốt không chỉ là thông tin đầy đủ và đúng hạn, mà phải giúp cổ đông và nhà đầu tư hiểu được tình hình, rủi ro và định hướng của doanh nghiệp, cũng như chứng minh sự bền bỉ và năng lực chống chịu trong bối cảnh có nhiều yếu tố bất định. Đây là nền tảng để xây dựng niềm tin và tạo điều kiện cho thị trường đánh giá doanh nghiệp một cách công bằng hơn. Quan trọng hơn, việc cải thiện chất lượng quản trị cần được nhìn như một quá trình liên tục, gắn với tính cam kết và sự bền bỉ của hội đồng quản trị và doanh nghiệp.
Vũ Phương