Chi phí đầu vào tăng mạnh là điểm nghẽn lớn nhất
Có tới 62,7% doanh nghiệp đánh giá mức độ ảnh hưởng ở mức lớn hoặc rất lớn; 55,3% cho biết tác động đã xảy ra trong thực tế.
Cuộc khảo sát nhanh 228 doanh nghiệp do Ban IV phối hợp với Cục Phát triển doanh nghiệp tư nhân và kinh tế tập thể (Bộ Tài chính) thực hiện từ ngày 16 - 22/3/2026 cho thấy, xung đột Trung Đông đã tạo ra những áp lực hiện hữu.
Trong các kênh tác động, chi phí đầu vào nổi lên là áp lực lớn nhất và trực diện nhất đối với doanh nghiệp.
Khảo sát cho thấy 87,7% doanh nghiệp ghi nhận chi phí đầu vào tăng, trong đó hơn một nửa đánh giá tăng mạnh; phổ biến ở mức 5–10%, nhưng đáng chú ý có 18,4% doanh nghiệp chịu mức tăng trên 20%.
Nguyên nhân chủ yếu đến từ giá năng lượng, nguyên vật liệu, chi phí logistics và chi phí tài chính – những yếu tố chịu ảnh hưởng trực tiếp từ biến động địa chính trị.
Báo cáo với Thủ tướng Chính phủ, ông Trương Gia Bình, Trưởng ban Nghiên cứu phát triển kinh tế tư nhân đã ký báo cáo, trong đó ghi rõ “kết quả này cho thấy nếu không có giải pháp ứng phó phù hợp, áp lực chi phí có thể tiếp tục lan sang giá thành, lợi nhuận, dòng tiền, khả năng duy trì đơn hàng và sức chống chịu của doanh nghiệp nói chung”.
Từ thực tiễn này, cộng đồng doanh nghiệp đã đưa ra các kiến nghị chính sách, trong đó nổi bật nhất là yêu cầu giảm áp lực chi phí đầu vào. 61,9% doanh nghiệp đề nghị ưu tiên bình ổn giá năng lượng, bảo đảm nguồn cung xăng dầu, nguyên vật liệu và hạn chế biến động bất thường của giá đầu vào trong nước.
Không dừng ở đầu vào, cú sốc còn lan sang cả chuỗi cung ứng và thị trường đầu ra. Có 52,2% doanh nghiệp bị ảnh hưởng bởi gián đoạn vận tải quốc tế và logistics, với các biểu hiện như giá cước tăng, thời gian vận chuyển kéo dài và phát sinh chi phí.
Đồng thời, 53,5% doanh nghiệp cho biết đơn hàng xuất khẩu giảm, chủ yếu tại các thị trường châu Á và Trung Đông.
Trong bối cảnh bất định gia tăng, doanh nghiệp buộc phải chuyển sang trạng thái phòng thủ. Có 64,5% doanh nghiệp đã hoãn hoặc điều chỉnh kế hoạch đầu tư; đồng thời đối mặt với chi phí lãi vay tăng, khó tiếp cận vốn, biến động tỷ giá và áp lực thanh toán quốc tế.
Khả năng chống chịu của doanh nghiệp theo đó cũng bị bào mòn: chỉ 17% tự đánh giá ở mức cao, trong khi phần lớn ở mức trung bình hoặc thấp.
Đặt bài toán điều hành trong bối cảnh “bất định mới”
Theo đánh giá của các chuyên gia được dẫn trong Báo cáo, xung đột địa chính trị không còn mang tính ngắn hạn, mà có thể trở thành một phần của “trật tự thế giới mới”, kéo theo các hệ lụy dài hạn và khó lường.
Trong bối cảnh đó, thách thức lớn nhất không nằm ở từng cú sốc riêng lẻ, mà ở sự cộng hưởng của nhiều áp lực cùng lúc: chi phí, logistics, đơn hàng và tài chính.
Ban IV đã gửi tới Thủ tướng Chính phủ 7 nhóm giải pháp.
Thứ nhất, ưu tiên bình ổn giá năng lượng, giảm áp lực chi phí đầu vào và hỗ trợ ổn định nguồn cung.
Thứ hai, sớm triển khai các giải pháp hỗ trợ tín dụng, cơ cấu nợ, giảm lãi suất và cải thiện dòng tiền cho doanh nghiệp. Các giải pháp có thể bao gồm hỗ trợ lãi suất, cơ cấu lại thời hạn trả nợ, giãn nợ, mở rộng khả năng tiếp cận tín dụng ngắn hạn và đẩy nhanh hoàn thuế để tạo dư địa dòng tiền cho doanh nghiệp duy trì hoạt động.
Thứ ba, tăng cường các khâu trao đổi thông tin, chia sẻ dự báo, cảnh báo sớm nhằm nâng cao khả năng thích ứng với tình hình thế giới nhiều biến động từ cả hai phía công - tư; bao gồm các thông tin, dự báo và cảnh báo sớm về tình hình thị trường năng lượng, vận tải quốc tế, chi phí logistics, tuyến hàng hải, chuỗi cung ứng theo ngành hàng và các rủi ro địa chính trị có liên quan...
Đồng thời, cần tập trung thảo luận và đối thoại công - tư để đa dạng hóa nguồn cung, tìm kiếm tuyến vận tải thay thế, mở rộng thị trường mới và giảm phụ thuộc vào một số khu vực, tuyến cung ứng hoặc nhà cung cấp có rủi ro cao.
Thứ tư, đẩy mạnh thực chất việc cải cách thủ tục hành chính, tháo gỡ vướng mắc pháp lý và bảo đảm thực thi thống nhất trong bối cảnh phân cấp, phân quyền mạnh mẽ, để giảm chi phí tuân thủ cho doanh nghiệp.
Thứ năm, cần quan tâm thực sự việc thực thi Nghị quyết số 57-NQ/TW của Bộ Chính trị về đột phá phát triển khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số quốc gia.
Hơn lúc nào hết, bối cảnh khó khăn hiện tại chính là chất xúc tác và cũng là yêu cầu cấp thiết để thúc đẩy tăng trưởng dựa trên năng lực nội sinh. Năng lực KHCN, ĐMST và chuyển đổi số sẽ giúp tiết kiệm chi phí, tăng năng suất lao động đồng thời cũng là cơ chế đảm bảo an toàn, an ninh kinh tế, công nghệ quốc gia.
Thứ sáu, “trong nguy có cơ”, nhiều chuyên gia đánh giá việc khủng hoảng chuỗi cung ứng lương thực thế giới đang có nguy cơ lớn xảy ra do các xung đột quân sự đặc biệt là Mỹ với Iran. Đây là cơ hội để Việt Nam thực sự phát huy vai trò mạnh mẽ và gia tăng vị thế trong chuỗi cung lương thực toàn cầu. Rất cần sự lãnh đạo của Chính phủ để bàn sâu và triển khai quyết liệt chuyên đề đặc biệt này.
Cuối cùng, các doanh nghiệp lo ngại nhắc tới câu chuyện “an ninh mạng”. "Doanh nghiệp của một số lĩnh vực cũng đã đối diện với các cuộc tấn công mạng đồng loạt hoặc riêng lẻ, gây tổn thất rất lớn khó khắc phục. Chủ đề này cũng mong sự quan tâm của Chính phủ, các Bộ hữu quan để có sự chỉ đạo, các kịch bản giải pháp bao gồm tăng cường năng lực cho cộng đồng doanh nghiệp", Ban IV kiến nghị với Thủ tướng Chính phủ.