Bộ Tài chính đang lấy ý kiến dự thảo Luật Đầu tư (sửa đổi) với đề xuất nới điều kiện tiếp cận thị trường của nhà đầu tư nước ngoài.
Quá trình lấy ý kiến, đề xuất này nhận được nhiều góp ý của các bộ, ngành, doanh nghiệp. Nhiều ý kiến đề nghị cân nhắc quy định các ngành, nghề cho phép nhà đầu tư nước ngoài sở hữu tối đa 100% vốn điều lệ.
Ngân hàng Nhà nước cho rằng việc cho phép sở hữu 100% tại các ngành như dịch vụ tài chính, kế toán, kiểm toán, đại lý lữ hành... đồng nghĩa với việc dòng vốn ngoại vào - ra sẽ có quy mô lớn hơn và nhạy cảm hơn với biến động lãi suất/tỷ giá toàn cầu, theo đó làm gia tăng nguy cơ đảo chiều dòng vốn.
Giải trình về việc này, Bộ Tài chính cho biết trong 91 ngành, phân ngành tiếp cận thị trường có điều kiện, 10 ngành chỉ quy định điều kiện thành lập liên doanh nhưng không hạn chế tỷ lệ sở hữu, tức nhà đầu tư nước ngoài đã có quyền sở hữu đến 99,9% vốn điều lệ.
Việc bỏ điều kiện về hình thức liên doanh vì vậy không làm thay đổi thực chất quy mô dòng vốn nước ngoài vào các ngành này mà chủ yếu cắt giảm rào cản tiếp cận thị trường và chi phí tuân thủ, theo nhiệm vụ tại Nghị quyết số 10-NQ/TW và Quyết định số 2014/QĐ-TTg ngày 12/9/2026 của Thủ tướng Chính phủ.
Cũng theo Bộ Tài chính, khoản 3a điều 8 dự thảo đã chỉnh lý quy định theo nguyên tắc. Theo đó, quy định: “Căn cứ điều kiện kinh tế - xã hội và yêu cầu quản lý nhà nước trong từng thời kỳ, Chính phủ xem xét, quyết định việc nới lỏng điều kiện tiếp cận thị trường trong các ngành, nghề hạn chế tiếp cận thị trường đối với nhà đầu tư nước ngoài quy định tại các luật, nghị quyết của Quốc hội, pháp lệnh, nghị quyết của Ủy ban Thường vụ Quốc hội, nghị định của Chính phủ và điều ước quốc tế về đầu tư bảo đảm công khai, minh bạch, áp dụng thống nhất, không phân biệt đối xử giữa các nhà đầu tư.”
Như vậy, so với dự thảo lần 1, Bộ Tài chính đã bỏ “tỷ lệ sở hữu 100%” của nhà đầu tư nước ngoài…
Còn đối với các ngành, nghề thuộc lĩnh vực tài chính, ngân hàng, Bộ Tài chính cho biết việc xem xét nới lỏng (nếu có) bắt buộc phải lấy ý kiến Ngân hàng Nhà nước Việt Nam với tư cách cơ quan quản lý ngành và phải được đánh giá tác động đầy đủ, trong đó có tác động đối với quy mô, cơ cấu dòng vốn và an toàn hệ thống.
Bộ Tài chính đề nghị Ngân hàng Nhà nước Việt Nam phối hợp trong quá trình xây dựng Nghị định quy định chi tiết.
Góp ý dự thảo luật, Bộ Công thương đề nghị bổ sung nguyên tắc, tiêu chí để tránh áp dụng tùy nghi.
Hiệp hội Doanh nghiệp Đầu tư nước ngoài (VAFIE) cũng đề nghị nêu rõ nguyên tắc Chính phủ chỉ quyết định trên cơ sở danh mục ngành, nghề và bộ tiêu chí được công bố. Quyết định phải nêu rõ căn cứ, phạm vi, thời hạn, điều kiện và phải được đăng tải trên Cổng đầu tư một cửa quốc gia và rà soát định kỳ…. nhằm vừa mở cửa có chọn lọc, vừa loại bỏ cơ chế “xin - cho”.
Bộ Tài chính cho biết sau chỉnh lý, khoản 3a, điều 8 dự thảo đã bỏ khái niệm “dự án đầu tư chiến lược, có tác động lớn đến phát triển kinh tế - xã hội”, “các dự án khác”. Việc nới lỏng điều kiện tiếp cận thị trường được xác định theo ngành, nghề, không phụ thuộc vào việc nhận diện dự án chiến lược.
Theo Bộ Tài chính, dự thảo sau chỉnh lý đã xác lập các lớp ràng buộc để loại trừ nguy cơ áp dụng tùy nghi.
Về căn cứ - việc nới lỏng phải dựa trên “điều kiện kinh tế - xã hội và yêu cầu quản lý nhà nước trong từng thời kỳ”.
Về nguyên tắc phải công khai, minh bạch, áp dụng thống nhất, không phân biệt đối xử giữa các nhà đầu tư; về giới hạn nội dung - chỉ được nới lỏng, không được đặt thêm hạn chế mới.
Về hình thức - phải thể hiện bằng văn bản quy phạm pháp luật, xác định theo ngành, nghề và áp dụng chung, không quyết định theo từng dự án hoặc từng nhà đầu tư.
“Mỗi văn bản nới lỏng đều phải ban hành theo trình tự, thủ tục của Luật Ban hành văn bản quy phạm pháp luật, bắt buộc đánh giá tác động chính sách và lấy ý kiến Bộ Quốc phòng, Bộ Công an, bộ quản lý ngành, đồng thời được đăng Công báo và cơ sở dữ liệu quốc gia về pháp luật”, Bộ Tài chính nêu rõ.
Về đề nghị quyết định phải nêu rõ căn cứ, phạm vi, thời hạn, điều kiện, được đăng tải trên Cổng một cửa đầu tư quốc gia và rà soát định kỳ, Bộ Tài chính tiếp thu về nguyên tắc và sẽ thể hiện tại Nghị định quy định chi tiết.
Hiện hồ sơ dự thảo luật đã được chuyển sang Bộ Tư pháp để thẩm định.
Đỗ Mến