Theo thông tin từ cuộc họp Ban Chấp hành lần thứ II nhiệm kỳ VII (2025–2030) của Hiệp hội Dệt May Việt Nam (VITAS), tính chung 6 tháng đầu năm 2026, kim ngạch xuất khẩu toàn ngành ước đạt 22,199 tỷ USD, tăng 1,7% so với cùng kỳ năm 2025. Trong đó, điểm nhấn tăng trưởng nằm ở các nhóm nguyên liệu và bán thành phẩm như: xuất khẩu vải tăng 8,9% (đạt 1,481 tỷ USD), xơ sợi tăng gần 10% (đạt 2,288 tỷ USD), phụ liệu dệt may tăng 10,81%.
Ngược lại, nhóm hàng may mặc vốn chiếm tỷ trọng lớn nhất có sự sụt giảm nhẹ 0,32%, đạt hơn 17,25 tỷ USD do sức mua tại nhiều thị trường lớn vẫn chưa phục hồi mạnh mẽ.
ÁP LỰC BAO TRÙM
Xét về thị trường xuất khẩu, Hoa Kỳ tiếp tục duy trì vị thế là đối tác lớn nhất của dệt may Việt Nam với kim ngạch xuất khẩu đạt 6,81 tỷ USD (số liệu 5 tháng), tăng 1,3% và chiếm khoảng 45% tổng thị phần.
Đáng chú ý, Việt Nam trở thành một trong số ít quốc gia đạt tăng trưởng dương tại Hoa Kỳ khi tổng nhu cầu nhập khẩu dệt may của nước này giảm tới 12,06%. Thị trường EU cũng trở thành điểm sáng lớn với mức tăng trưởng 8,8%, đạt 1,94 tỷ USD. Ở chiều ngược lại, xuất khẩu sang Nhật Bản và Hàn Quốc suy giảm lần lượt 6,2% và 8,9%.
Dù bức tranh tổng thể đạt nhiều tín hiệu lạc quan với mức xuất siêu ấn tượng gần 10,5 tỷ USD, VITAS nhận định các doanh nghiệp trong nước đang chịu áp lực bao trùm. Khó khăn lớn nhất không nằm ở thiếu hụt đơn hàng mà do đơn giá bị ép thấp, quy mô đơn hàng nhỏ và thời gian giao hàng gấp. Đồng thời, việc chi phí đầu vào, logistics và chi phí tuân thủ tăng cao đã khiến biên lợi nhuận của các doanh nghiệp trở nên mỏng hơn bao giờ hết.
Phân tích sâu về bối cảnh kinh tế thế giới, báo cáo của VITAS chỉ ra rằng cạnh tranh quốc tế hiện đã chuyển sang đa chiều. Lợi thế về giá lao động thấp hay quy mô lớn không còn là yếu tố quyết định. Thay vào đó, cuộc đua hiện nay phụ thuộc vào tốc độ giao hàng, thuế quan, khả năng truy xuất nguồn gốc nguyên liệu và các tiêu chuẩn ESG (Môi trường, Xã hội, Quản trị).
Đặc biệt, rủi ro lớn nhất mà ngành dệt may Việt Nam phải đối mặt trong nửa cuối năm 2026 là cuộc điều tra theo Mục 301 của Cơ quan Đại diện Thương mại Hoa Kỳ (USTR) liên quan đến vấn đề lao động cưỡng bức và dư thừa công suất. USTR đề xuất có thể áp mức thuế bổ sung từ 10% đến 12,5% đối với 54 quốc gia, trong đó có Việt Nam. Mặc dù có cơ chế giảm thuế nếu chứng minh sản phẩm sử dụng bông hoặc nguyên liệu nhập khẩu từ Hoa Kỳ, nhưng đây vẫn là bài toán quản trị chuỗi cung ứng vô cùng phức tạp đối với các doanh nghiệp Việt.
Bên cạnh đó, việc phụ thuộc vào nguồn nguyên phụ liệu nhập khẩu (chiếm từ 60–70%) khiến ngành khó tận dụng tối đa ưu đãi thuế quan từ các Hiệp định thương mại tự do (FTA) như EVFTA hay CPTPP vốn có quy tắc xuất xứ rất chặt chẽ. Chỉ riêng 6 tháng đầu năm 2026, Việt Nam đã phải chi ra 13,007 tỷ USD để nhập khẩu nguyên phụ liệu (tăng 2,4%), cao nhất là nhập khẩu vải từ Trung Quốc lên đến 5,53 tỷ USD.
THÀNH LẬP 4 ỦY BAN CHUYÊN ĐỀ ĐỂ TÁI ĐỊNH VỊ MÔ HÌNH
Trước thực tế ngành dệt may không còn nhiều dư địa tăng trưởng theo quy mô, ông Vũ Đức Giang, Chủ tịch VITAS khẳng định: “Chặng đường sắp tới đòi hỏi chúng ta chuyển hướng sang nâng cao năng suất, giá trị gia tăng, chủ động nguyên phụ liệu, đa dạng hóa thị trường và đẩy mạnh chuyển đổi số, chuyển đổi xanh. Đây cũng là lý do Hiệp hội tái định vị mô hình hoạt động theo các trụ cột chiến lược của ngành”.
Để hiện thực hóa mục tiêu này, Ban Chấp hành VITAS đã thống nhất thông qua chủ trương thành lập 4 Ủy ban chuyên đề trực thuộc, gắn liền với các xu thế tất yếu của ngành, dự kiến triển khai thí điểm ngay trong quý 3/2026, bao gồm:
Ủy ban Thời trang: Tập trung phát triển thị trường nội địa (với quy mô hơn 100 triệu dân, dung lượng ước đạt 5,5 tỷ USD làm "trụ đỡ"), xây dựng thương hiệu thời trang Việt.
Ủy ban Doanh nghiệp Quốc tế nhằm kết nối chuỗi cung ứng toàn cầu, thu hút dòng vốn FDI chất lượng cao vào các khâu thượng nguồn như dệt, nhuộm, hoàn tất.
Ủy ban Phát triển bền vững mục tiêu thúc đẩy kinh tế tuần hoàn, triển khai thực hành ESG, đáp ứng các tiêu chuẩn khắt khe về giảm phát thải carbon, thiết kế sinh thái của EU và Mỹ.
Ủy ban Công nghệ, Đổi mới sáng tạo và Chuyển đổi số nhằm hỗ trợ doanh nghiệp ứng dụng trí tuệ nhân tạo (AI), tự động hóa và xây dựng nhà máy thông minh nhằm tối ưu chi phí, nâng cao hiệu suất đơn hàng.
Cùng với việc thông qua 7 văn bản, quy chế nền tảng hoạt động và Bộ Quy tắc đạo đức nghề nghiệp dệt may trong nhiệm kỳ VII, VITAS thể hiện quyết tâm đổi mới toàn diện nhằm hỗ trợ thiết thực và bảo vệ quyền lợi cho hơn 15.700 doanh nghiệp cùng 1,84 triệu lao động toàn ngành.
QUYẾT TÂM CHẠM ĐÍCH 48 TỶ USD
Hướng tới 6 tháng cuối năm, ngành dệt may Việt Nam đặt mục tiêu duy trì kim ngạch bình quân trên 4 tỷ USD/tháng để hướng đến đích 48 tỷ USD cho cả năm 2026 (ở kịch bản tích cực) hoặc tối thiểu 47,5 tỷ USD (ở kịch bản thận trọng).
Để đạt được mục tiêu này, VITAS đề ra nhóm giải pháp trọng tâm gồm: dịch chuyển mạnh mẽ từ mô hình gia công thuần túy sang làm hàng FOB (sản xuất trọn gói), ODM (sản xuất thiết kế ban đầu) có giá trị gia tăng cao; ưu tiên sử dụng nguyên phụ liệu trong nước; đa dạng hóa thị trường xuất khẩu sang các khu vực tiềm năng và chủ động đấu tranh, làm việc với phía Hoa Kỳ để ứng phó rủi ro pháp lý Mục 301.
Đồng thời, nhằm tạo bệ phóng vững chắc cho doanh nghiệp vượt qua thách thức, VITAS đã gửi nhiều kiến nghị quan trọng tới Chính phủ và các bộ ngành cần có chính sách thu hút đầu tư công nghệ cao vào khâu dệt nhuộm; nghiên cứu miễn hoặc ân hạn thuế VAT cho nguyên phụ liệu nội địa nằm trong chuỗi sản xuất xuất khẩu để khuyến khích nội địa hóa.
Mặt khác, cần áp dụng cơ chế liên thông "một cửa" cho các thủ tục đầu tư – xây dựng – môi trường – phòng cháy chữa cháy và loại bỏ sản phẩm dệt may xuất khẩu khỏi diện quản lý truy xuất trùng lặp. Rà soát lại các quy định bất cập về bảo hiểm thất nghiệp và đơn phương chấm dứt hợp đồng lao động đang bị trục lợi, nhằm ổn định nguồn nhân lực khi tỷ lệ lao động nữ của ngành lên tới 71,65%. Thúc đẩy đàm phán Hiệp định ASEAN - Canada, nới ngưỡng FTA Việt Nam - EAEU và đặc biệt là hỗ trợ doanh nghiệp đàm phán cấp Chính phủ với Hoa Kỳ về cuộc điều tra Mục 301.
Vũ Khuê