Dòng tiền “trả giá” cho chất lượng tăng trưởng
Thị trường chứng khoán Việt Nam đang đứng trước ngưỡng cửa chuyển đổi mạnh mẽ sau khi nâng hạng thị trường mới nổi. Dòng tiền sẽ không đơn thuần xoay quanh yếu tố định giá hay lợi nhuận tăng trưởng ngắn hạn, mà xu hướng định hình ngày càng rõ nét từ dòng vốn tổ chức, đặc biệt là vốn nước ngoài, hướng về những cổ phiếu có chất lượng tăng trưởng, quản trị minh bạch và chiến lược phát triển dài hạn rõ ràng.
Nhìn lại 10 năm trước, phần lớn dòng vốn từ nhà đầu tư cá nhân trong nước được dẫn dắt bởi dòng vốn ngoại tập trung vào câu chuyện tăng trưởng kinh tế, dân số trẻ hay tốc độ mở rộng của tầng lớp trung lưu. Tuy nhiên, khi quy mô thị trường ngày càng lớn và nhà đầu tư tổ chức tham gia sâu hơn, tiêu chí lựa chọn cổ phiếu đã thay đổi đáng kể. Nhà đầu tư không chỉ quan tâm doanh nghiệp tăng trưởng bao nhiêu, mà còn là chất lượng và sự bền vững của tăng trưởng.
Các yếu tố năng lực quản trị tốt, thông tin minh bạch, khả năng đối thoại với cổ đông, chiến lược ESG của doanh nghiệp tác động trực tiếp tới định giá và khả năng thu hút dòng tiền lớn. Trong đó, 3 tiêu chí có ảnh hưởng đến quyết định đầu tư của dòng vốn tổ chức là:
Thứ nhất, tính minh bạch và khả năng tiếp cận thông tin. Nhà đầu tư nước ngoài quan tâm các doanh nghiệp có công bố thông tin song ngữ đầy đủ, kịp thời và nhất quán, nâng chuẩn báo cáo tài chính theo tiêu chuẩn IFRS, hay chất lượng các buổi gặp gỡ nhà đầu tư.
Thứ hai, cấu trúc quản trị doanh nghiệp. Vai trò của hội đồng quản trị độc lập, cơ chế kiểm soát nội bộ, quản trị rủi ro và quyền lợi cổ đông thiểu số. Những doanh nghiệp có cơ cấu quản trị chuyên nghiệp thường có khả năng duy trì tăng trưởng dài hạn, bảo vệ lợi ích cổ đông và hạn chế rủi ro biến động.
Do vậy, nâng hạng thị trường không chỉ là câu chuyện kỹ thuật về hạ tầng giao dịch hay room ngoại, mà còn là quá trình nâng chuẩn toàn bộ hệ sinh thái thông tin và quản trị doanh nghiệp.
Nhiều doanh nghiệp có tốc độ tăng trưởng lợi nhuận không quá vượt trội, nhưng vẫn duy trì được P/E và P/B ở mức cao so với mặt bằng chung thị trường nhờ chất lượng quản trị tốt, chiến lược phát triển rõ ràng và khả năng duy trì đối thoại thường xuyên về triển vọng doanh nghiệp. Dòng tiền không còn dồi dào như giai đoạn trước nên thị trường có sự chắt lọc, cùng với khẩu vị rủi ro thấp hơn. Nhà đầu tư không còn trả tiền cho tăng trưởng đơn thuần, mà cho tăng trưởng có thể dự báo và kiểm chứng.
Khoảng cách về khả năng huy động vốn giữa 2 nhóm doanh nghiệp đang mở rộng rất nhanh. Lãi suất toàn cầu tiếp tục biến động và dòng vốn quốc tế trở nên thận trọng hơn, nhà đầu tư tổ chức hiện ưu tiên mua phát hành riêng lẻ, huy động trái phiếu, cho vay vốn quốc tế với những doanh nghiệp có chuẩn quản trị tiệm cận quốc tế, minh bạch dữ liệu tài chính và có lịch sử thực thi cam kết tốt, đặc biệt có thể cần đến xếp hạng tín nhiệm.
Sự phân hóa này cũng là tín hiệu đáng chú ý cho thị trường chứng khoán Việt Nam. Một thị trường phát triển bền vững không thể chỉ dựa vào tăng trưởng chỉ số, thanh khoản và số lượng tài khoản, mà cần được dẫn dắt bởi những doanh nghiệp có chất lượng quản trị cao, minh bạch và có khả năng tạo giá trị thực cho cổ đông.
Trong bối cảnh dòng tiền có sự phân hóa rất mạnh và khó nắm bắt, những nhóm ngành thu hút dòng tiền có một số đặc điểm nổi bật sau. Với nhóm ngân hàng, nhà đầu tư hiện không chỉ nhìn vào tốc độ tăng trưởng tín dụng hay lợi nhuận quý, mà quan tâm nhiều hơn đến chất lượng tài sản, khả năng kiểm soát nợ xấu, mức độ bao phủ dự phòng, năng lực chuyển đổi số và cấu trúc tiền gửi không kỳ hạn (CASA). Những ngân hàng có hệ số an toàn vốn tốt, quản trị rủi ro chuẩn Basel III và sở hữu hệ sinh thái khách hàng lớn đang được thị trường định giá cao hơn đáng kể so với phần còn lại. Điều đó cho thấy, dòng tiền lớn hiện ưu tiên “chất lượng tăng trưởng”, hơn là chỉ nhìn vào con số lợi nhuận tuyệt đối.
Ở nhóm chứng khoán, nhà đầu tư cũng không còn đánh giá doanh nghiệp chỉ dựa trên thị phần môi giới hay lợi nhuận tự doanh ngắn hạn, mà quan tâm nhiều hơn đến năng lực vốn, khả năng quản trị rủi ro margin, đầu tư công nghệ, phát triển hệ sinh thái quản lý tài sản và khả năng thích ứng với các thay đổi của thị trường. Những công ty chứng khoán có nền tảng công nghệ mạnh, tệp khách hàng ổn định và chiến lược phát triển dài hạn đang có lợi thế lớn.
Đặc biệt, ở nhóm công nghệ, yếu tố quản trị dài hạn và tầm nhìn phát triển gần như trở thành tiêu chí cốt lõi. Nhà đầu tư hiện đánh giá rất cao các doanh nghiệp có năng lực đầu tư vào trí tuệ nhân tạo (AI), dữ liệu lớn (Big Data), điện toán đám mây, chuyển đổi số và sở hữu hệ sinh thái khách hàng bền vững. Ở Việt Nam, các cổ phiếu liên quan đến ngành công nghệ khá ít, xu hướng tăng của ngành thường đi cùng với xu hướng tăng của thị trường. Tuy nhiên, sau làn sóng AI giai đoạn 2025-2026, thị trường đang định giá lại các cổ phiếu này bằng khả năng duy trì vị thế công nghệ, khối lượng công việc và năng lực đổi mới liên tục bắt kịp với làn sóng chuyển đổi số, AI hóa đang diễn ra mạnh mẽ.
Nhìn chung, thị trường chứng khoán Việt Nam đang bước vào giai đoạn mà tăng trưởng và quản trị không còn là 2 yếu tố tách rời. Nhà đầu tư vẫn cần tăng trưởng để tạo động lực lợi nhuận, nhưng họ ngày càng đòi hỏi tăng trưởng đó phải bền vững dựa trên chất lượng tài sản tốt, dòng tiền minh bạch, quản trị rủi ro chặt chẽ và cam kết phát triển bền vững.
Nâng cao chất lượng truyền thông
Môi trường AI và dữ liệu số đang làm thay đổi toàn bộ cách tiếp cận thông tin trên thị trường tài chính. Hoạt động quan hệ nhà đầu tư của doanh nghiệp theo đó cũng cần đổi mới thích nghi. Nếu như trước đây doanh nghiệp chủ yếu công bố thông tin theo quy định, thì nay thị trường đòi hỏi phải chuyển sang tư duy minh bạch và chủ động giao tiếp, cập nhật thông tin liên tục với nhà đầu tư. Do đó, để đáp ứng tốt hơn kỳ vọng của thị trường, hoạt động IR cần cải thiện ở các khía cạnh quan trọng như:
Nâng cao chất lượng và tốc độ công bố thông tin. Nhà đầu tư hiện không chỉ cần thông tin đúng quy định, mà còn phải đủ nhanh, đủ sâu và đủ minh bạch, đặc biệt liên quan đến số liệu hoạt động kinh doanh. Hạn chế tối đa việc phản hồi chậm trong giai đoạn thị trường biến động mạnh, hoặc khi cổ phiếu có những thông tin sai lệch.
Xây dựng các kênh đối thoại định kỳ như hội nghị chuyên viên phân tích, gặp gỡ nhà đầu tư hàng quý, tăng cường gặp gỡ quỹ đầu tư trong và ngoài nước. Bộ phận IR đóng vai trò cầu nối chiến lược giữa ban lãnh đạo doanh nghiệp và thị trường.
Định hướng xây dựng niềm tin dài hạn, thay vì biến động ngắn hạn của cổ phiếu. Bộ phận IR cần phải giúp thị trường hiểu lợi thế cạnh tranh, động lực tăng trưởng dài hạn, kế hoạch sử dụng vốn và tư duy định hướng của ban lãnh đạo doanh nghiệp.
Song hành cùng sự phát triển mới của thị trường chứng khoán, hoạt động IR của các doanh nghiệp không chỉ đóng vai trò hỗ trợ, mà phải trở thành một năng lực cạnh tranh trên thị trường vốn với mục tiêu thu hút dòng vốn dài hạn, giúp cổ phiếu có mức định giá tốt hơn và củng cố niềm tin của nhà đầu tư vào doanh nghiệp, hạn chế các rung lắc mạnh trong những giai đoạn thị trường biến động.
Phan Quốc Bửu