Tại cuộc họp báo thường kỳ tháng 3 của Bộ Nông nghiệp và Môi trường, ông Trần Gia Long, Phó Vụ trưởng Vụ Kế hoạch - Tài chính cho biết, Bộ đang theo dõi sát diễn biến tình hình và xây dựng các kịch bản đánh giá tác động của xung đột Trung Đông đối với ngành nông nghiệp. Theo ông Long, xung đột lần này có thể làm gia tăng nguy cơ đứt gãy chuỗi cung ứng quốc tế, đặc biệt trên các tuyến vận chuyển hàng hóa sang châu Âu, đồng thời đẩy chi phí năng lượng và vận tải tăng cao.
Biến động giá dầu thế giới đang kéo theo chi phí đầu vào của sản xuất nông nghiệp tăng lên. Giá năng lượng, vận tải và vật tư sản xuất có xu hướng tăng, trong đó giá phân bón urê hiện dao động khoảng 540 – 545 USD/tấn, mức cao nhất kể từ năm 2025. Theo đánh giá sơ bộ, chi phí sản xuất nông nghiệp có thể tăng khoảng 3 – 5% do tác động của giá vật tư đầu vào.
Không chỉ chi phí sản xuất, chi phí logistics cũng có xu hướng tăng mạnh khi cước vận tải biển có thể tăng từ 25 – 35%. Đồng thời, thời gian vận chuyển dự kiến kéo dài thêm từ 7 – 14 ngày do nhiều tuyến vận tải phải thay đổi hành trình để tránh khu vực xung đột. Những yếu tố này có thể ảnh hưởng đến sức cạnh tranh của một số mặt hàng xuất khẩu chủ lực của Việt Nam như gỗ, thủy sản và nông sản chế biến.
Theo ông Lê Bá Anh, Phó Cục trưởng Cục Chất lượng, Chế biến và Phát triển thị trường, xung đột tại Trung Đông đã tác động trực tiếp đến hoạt động vận tải quốc tế khi một số hãng tàu biển thông báo tạm dừng hoặc hạn chế vận chuyển đến khu vực này. Thời gian vận chuyển kéo dài, chi phí bảo hiểm tăng cao khiến chi phí logistics trong toàn bộ chuỗi cung ứng tăng đáng kể. Những khó khăn này đặc biệt ảnh hưởng đến các doanh nghiệp xuất khẩu các mặt hàng cần container lạnh như thủy sản và rau quả tươi.
Số liệu của Bộ Nông nghiệp và Môi trường cho thấy năm 2025 kim ngạch xuất khẩu nông, lâm, thủy sản của Việt Nam sang khu vực Trung Đông đạt khoảng 1,74 tỷ USD, chiếm khoảng 2% tổng kim ngạch xuất khẩu toàn ngành. Dù tỷ trọng không quá lớn, song xung đột tại khu vực này có thể tạo ra những tác động lan tỏa đến nhiều thị trường khác do ảnh hưởng đến vận tải quốc tế và chuỗi cung ứng toàn cầu.
Trên cơ sở đó, Bộ Nông nghiệp và Môi trường đang xây dựng ba kịch bản để đánh giá mức độ tác động của xung đột Trung Đông đối với xuất khẩu nông, lâm, thủy sản. Theo kịch bản thứ nhất, nếu xung đột kéo dài khoảng một tháng, tổng kim ngạch xuất khẩu của ngành có thể giảm hơn 1 tỷ USD. Trong đó, xuất khẩu sang Trung Đông có thể giảm khoảng 182 triệu USD, sang châu Âu giảm khoảng 770 triệu USD và sang châu Phi giảm khoảng 91 triệu USD.
Trong trường hợp xung đột kéo dài ba tháng, mức giảm ước tính có thể lên tới khoảng 3 – 3,5 tỷ USD. Khi đó, xuất khẩu sang Trung Đông có thể giảm 500 – 600 triệu USD, sang Bắc Phi giảm khoảng 200 – 250 triệu USD và xuất khẩu sang thị trường Liên minh châu Âu giảm khoảng 1,5 – 1,6 tỷ USD.
Ở kịch bản xung đột kéo dài một năm, xuất khẩu sang Trung Đông có thể bị gián đoạn hoàn toàn, trong khi xuất khẩu sang châu Âu và Bắc Phi có thể giảm từ 50 – 60%. Tổng kim ngạch xuất khẩu nông, lâm, thủy sản của Việt Nam khi đó có thể giảm khoảng 7 – 8 tỷ USD, tương đương làm giảm 0,1 – 0,2 điểm phần trăm tốc độ tăng trưởng của toàn ngành.
Theo đại diện Bộ Nông nghiệp và Môi trường, các kịch bản này đang tiếp tục được nghiên cứu và hoàn thiện để tham mưu cho Chính phủ và Thủ tướng Chính phủ các giải pháp điều hành phù hợp. Bên cạnh đó, Bộ cũng phối hợp với Bộ Công Thương, Bộ Tài chính và hệ thống cơ quan thương vụ Việt Nam tại nước ngoài để theo dõi sát diễn biến thị trường, kịp thời đưa ra khuyến nghị cho doanh nghiệp và hiệp hội ngành hàng điều chỉnh kế hoạch xuất khẩu.
Song song với việc xây dựng kịch bản ứng phó, ngành nông nghiệp cũng tập trung thúc đẩy đa dạng hóa thị trường xuất khẩu, tăng cường khai thác các thị trường truyền thống như Trung Quốc, Nhật Bản, Hàn Quốc, ASEAN, EU và Hoa Kỳ nhằm bù đắp phần kim ngạch có thể sụt giảm từ khu vực Trung Đông.
Năm 2026, ngành nông nghiệp đặt mục tiêu kim ngạch xuất khẩu nông, lâm, thủy sản đạt khoảng 73 – 74 tỷ USD, đồng thời phấn đấu duy trì tốc độ tăng trưởng toàn ngành khoảng 3,5%. Việc chủ động xây dựng các kịch bản ứng phó và triển khai đồng bộ các giải pháp sẽ góp phần giảm thiểu tác động từ biến động địa chính trị, qua đó duy trì đà tăng trưởng và hướng tới mục tiêu phát triển bền vững của ngành trong thời gian tới.
Nhung Bùi