Ngành điện bước vào năm 2026 trong bối cảnh nhiều doanh nghiệp chịu tác động từ các vấn đề pháp lý và quản trị. Tuy nhiên, phía sau những biến động đó, nhu cầu đầu tư cho hệ thống điện ngày càng rõ nét. Tiêu thụ điện 6 tháng đầu năm 2026 tăng gần 10%, trong đó thời tiết nắng nóng cực đoan khiến nhu cầu điện sinh hoạt tăng mạnh. Điều này đặt ngành điện trước yêu cầu kép: bảo đảm nguồn cung trong ngắn hạn, đồng thời đẩy nhanh đầu tư vào các nguồn điện và hạ tầng mới để đáp ứng nhu cầu dài hạn.
Trong nửa cuối năm 2026, El Niño được dự báo hoạt động mạnh, nền nhiệt tiếp tục ở mức cao, qua đó duy trì áp lực đối với tiêu thụ điện. Các nhà máy điện sẽ tiếp tục giữ vai trò quan trọng trong bảo đảm nguồn cung, trong đó nhiệt điện được tăng cường huy động để bù đắp cho thủy điện.
Với điện khí, việc duy trì sản lượng điện hợp đồng tối thiểu (Qc) trong nửa cuối năm được kỳ vọng giúp các nhà máy duy trì khả năng huy động trong bối cảnh áp lực cung ứng điện ở mức cao.
Tại Tổng công ty Điện lực Dầu khí Việt Nam (PV Power, mã POW), sau nhiều năm đầu tư, Nhơn Trạch 3 và Nhơn Trạch 4 đã bước sang giai đoạn vận hành thương mại, đưa PV Power vào nhóm doanh nghiệp sở hữu các dự án điện khí LNG quy mô lớn tại Việt Nam.
Sáu tháng đầu năm 2026, PV Power ghi nhận doanh thu hơn 32.600 tỷ đồng, tăng 86% so với cùng kỳ; lợi nhuận sau thuế khoảng 4.575 tỷ đồng, cao hơn 4 lần cùng kỳ. Sản lượng điện đạt hơn 13 tỷ kWh, bằng 115% kế hoạch nửa năm và tăng 42%.
Riêng Nhơn Trạch 3 và Nhơn Trạch 4 đóng góp khoảng 2,6 tỷ kWh, tương đương 20% sản lượng trong nửa đầu năm. Đây là bước chuyển quan trọng đối với PV Power khi Nhơn Trạch 3 và 4 bước sang giai đoạn vận hành, với trọng tâm là sản lượng huy động và hiệu quả kinh tế.
Giá bán điện thực tế của Nhơn Trạch 3 và 4 khoảng 2.850 đồng/kWh, cao hơn đáng kể mức khoảng 1.500 đồng/kWh trên thị trường điện trong nửa đầu năm. Tuy nhiên, chi phí LNG và khấu hao cao khiến hiệu quả của nhà máy phụ thuộc lớn vào sản lượng huy động và cơ chế Qc.
REE mở giai đoạn đầu tư mới vào năng lượng tái tạo
Trong khi đó, Công ty cổ phần Cơ điện lạnh (mã REE) đang chuẩn bị một vòng đầu tư mới vào năng lượng tái tạo.
Tháng 5/2026, REE khởi công dự án điện gió Phú Cường 1A và 1B tại khu vực biển Cần Thơ (Sóc Trăng cũ), tổng công suất 200 MW và vốn đầu tư khoảng 9.100 tỷ đồng. Dự án gồm các hạng mục turbine gió ngoài khơi, trạm biến áp 220 kV và tuyến đường dây truyền tải dài khoảng 25 km, dự kiến vận hành từ tháng 10/2027.
Tại Đại hội đồng cổ đông bất thường tháng 7, REE đặt kế hoạch nâng công suất điện lên khoảng 3.000 MW vào năm 2030, gấp 3 lần mức hiện nay. Chiến lược này dựa trên việc đa dạng hóa danh mục năng lượng tái tạo, với các hướng phát triển gồm điện gió ngoài khơi, điện gió gần bờ và điện mặt trời nổi.
Công ty Chứng khoán Vietcap dự báo, tốc độ tăng trưởng kép EPS giai đoạn 2026 - 2030 của REE đạt 25%, trong đó mảng năng lượng là động lực tăng trưởng quan trọng.
GEG chọn năng lượng tái tạo gắn với BESS và DPPA
Công ty cổ phần Điện Gia Lai (mã GEG) không chỉ mở rộng công suất năng lượng tái tạo mà còn tích hợp thêm các giải pháp lưu trữ và cơ chế bán điện trực tiếp.
GEG đang triển khai dự án điện gió VPL 2 Bến Tre công suất 40 MW, điện mặt trời Đức Huệ 2 công suất 50 MW và vừa trúng thầu dự án điện gió gần bờ Tân Thành công suất 100 MW.
Đáng chú ý, dự án điện mặt trời Đức Huệ 2 được thiết kế tích hợp hệ thống lưu trữ năng lượng bằng pin (BESS), đồng thời được kỳ vọng là một trong những dự án đầu tiên áp dụng cơ chế mua bán điện trực tiếp (DPPA) với khách hàng Samsung, với giá bán khoảng 4 US cents/kWh.
Nếu được triển khai đúng định hướng, đây sẽ là bước chuyển từ mô hình phát triển năng lượng tái tạo đơn thuần sang kết hợp nguồn điện, lưu trữ và khách hàng tiêu thụ lớn. Khi hệ thống điện cần tăng tỷ trọng nguồn phân tán nhưng vẫn phải bảo đảm khả năng cân bằng, BESS có thể trở thành cấu phần ngày càng quan trọng trong các dự án năng lượng tái tạo.
HDG hướng tới chu kỳ mới nhưng còn bài toán cũ cần xử lý
Tập đoàn Hà Đô (mã HDG) cũng đang chuẩn bị cho một chu kỳ phát triển mới của năng lượng tái tạo, với mục tiêu tăng gấp đôi công suất đến năm 2030. Danh mục dự án đang triển khai gồm các dự án thủy điện nhỏ, công suất từ 18 - 80 MW.
Tuy nhiên, bức tranh hiện tại của HDG chưa đạt như kỳ vọng. Sáu tháng đầu năm, sản lượng điện của doanh nghiệp đạt khoảng 529 triệu kWh, giảm 16,3%; doanh thu 888 tỷ đồng, giảm 8,3%.
Đáng lưu ý, khoản phải thu từ EVN/EPTC khoảng 902 tỷ đồng, trong khi doanh nghiệp đã trích lập dự phòng phải thu khách hàng 811,5 tỷ đồng, tương đương khoảng 90% số phải thu. Tiến độ xác định giá điện, khả năng thu hồi công nợ và thời điểm dòng tiền về vẫn là những vấn đề HDG cần xử lý song song với việc phát triển các dự án mới.
PC1, TV2 đứng trước cơ hội từ chu kỳ đầu tư lưới điện
Theo định hướng điều chỉnh Quy hoạch Điện VIII, tổng nhu cầu vốn cho truyền tải trong giai đoạn 2025 - 2030 lên tới khoảng 18 tỷ USD, cao hơn nhiều so với giai đoạn trước. Đây là thị trường quan trọng đối với các doanh nghiệp tư vấn, EPC và xây lắp điện.
Tập đoàn PC1 sở hữu các tài sản phát điện gồm thủy điện và năng lượng tái tạo, đồng thời có năng lực EPC các công trình điện, trạm biến áp và đường dây truyền tải. Một diễn biến đáng chú ý là nhóm cổ đông CII và CII Invest liên tục mua vào cổ phiếu PC1, nâng tỷ lệ sở hữu lên hơn 13%, trong bối cảnh doanh nghiệp vừa trải qua biến động.
CII nhấn mạnh khoản đầu tư vào PC1 chỉ mang tính chất tài chính và không có chủ trương tham gia điều hành hay can dự vào hoạt động quản trị của PC1, bao gồm đề cử hoặc ứng cử nhân sự vào Hội đồng quản trị và Ban kiểm soát. Dù CII khẳng định khoản đầu tư mang tính chất tài chính, động thái gia tăng sở hữu PC1 vẫn thu hút sự chú ý của giới đầu tư, nhất là trong bối cảnh nhu cầu đầu tư hạ tầng năng lượng gia tăng.
Đối với hoạt động kinh doanh, theo đánh giá của Công ty Chứng khoán ACB, backlog của PC1 bước vào nửa cuối năm khoảng 4.780 tỷ đồng, tạo cơ sở cho hoạt động xây lắp trong ngắn hạn. Tuy nhiên, khả năng duy trì tăng trưởng trung và dài hạn vẫn phụ thuộc vào việc doanh nghiệp giành thêm các gói thầu mới.
Với Công ty cổ phần Tư vấn Xây dựng Điện 2 (mã TV2), doanh nghiệp bước vào năm 2026 cùng những biến động về nhân sự và các vấn đề liên quan đến một số lãnh đạo cũ. Trong báo cáo tài chính soát xét bán niên, đơn vị kiểm toán đưa ra nội dung nhấn mạnh liên quan đến cuộc điều tra đang diễn ra, chưa có kết luận cuối cùng; hoạt động kinh doanh và quản lý của doanh nghiệp vẫn tiếp tục.
Phần lớn backlog EPC của TV2 được kỳ vọng ghi nhận trong nửa cuối năm, qua đó tạo cơ sở cho khả năng phục hồi lợi nhuận.
Chu kỳ mới phụ thuộc nhiều vào chính sách
Hiện nay, tiến độ thực hiện Quy hoạch Điện VIII vẫn đối mặt với rủi ro chậm, trong khi nhu cầu điện tiếp tục tăng cùng quá trình phát triển kinh tế. Vì vậy, Chính phủ đang xây dựng và hoàn thiện hành lang pháp lý nhằm thúc đẩy đầu tư vào các nguồn điện trọng tâm.
Dự án Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Điện lực đang được hoàn thiện theo hướng xây dựng hệ thống pháp luật ổn định, có tính dự báo và thông suốt hơn. Các nghị định, thông tư hướng dẫn cũng được hoàn thiện song song để sớm đưa chính sách vào thực tế.
Điều này đặc biệt quan trọng với các dự án điện có quy mô vốn lớn và thời gian thu hồi vốn dài. Khi cơ chế giá điện, hợp đồng mua bán điện, Qc, DPPA, lưu trữ và các vấn đề pháp lý được làm rõ, doanh nghiệp mới có cơ sở để đưa ra quyết định đầu tư dài hạn.
Trong khi đó, những vấn đề về quản trị, pháp lý và các dự án tồn đọng của ngành vẫn cần thời gian để xử lý. Dù vậy, nhu cầu điện tăng, áp lực bảo đảm nguồn cung và yêu cầu phát triển hệ thống điện mới đang tiếp tục mở ra một chu kỳ đầu tư mới cho ngành.
Kiều Trang