Báo cáo mới nhất của Bộ Nông nghiệp và Môi trường cho thấy, kim ngạch xuất khẩu thủy sản của nước ta trong tháng 7 đạt 1,09 tỷ USD. Lũy kế 7 tháng năm 2026, xuất khẩu thủy sản mang về 6,85 tỷ USD, tăng 12,7% so với cùng kỳ năm 2025.
Đáng chú ý, trong năm nay, xuất khẩu thủy sản có 5 tháng kim ngạch vượt mốc 1 tỷ USD/tháng, qua đó củng cố triển vọng ngành hàng thế mạnh này mang về trên 12 tỷ USD cả năm.
Bà Lê Hằng, Phó Tổng thư ký Hiệp hội Chế biến và Xuất khẩu Thủy sản Việt Nam (VASEP), cho biết, Trung Quốc (bao gồm cả Hong Kong) tiếp tục là thị trường lớn nhất trong tháng 7 với kim ngạch xuất khẩu đạt hơn 267 triệu USD, tăng 24,7%. Lũy kế 7 tháng, xuất khẩu sang thị trường tỷ dân này đạt gần 1,74 tỷ USD, tăng mạnh 34,5%.
Phần lớn mức tăng của toàn ngành đến từ thị trường Trung Quốc. Nếu không có phần tăng thêm hơn 445 triệu USD từ thị trường Trung Quốc, bức tranh xuất khẩu thủy sản sẽ kém tích cực hơn đáng kể.
Với thị trường Mỹ, kim ngạch chỉ đạt 159 triệu USD trong tháng 7. Lũy kế 7 tháng năm 2026, xuất khẩu sang thị trường này đem về hơn 1,05 tỷ USD, chỉ tăng 0,3% so với cùng kỳ.
“Con số này chưa phản ánh đầy đủ thuế Section 301 vì mức thuế mới được USTR (Văn phòng Đại diện Thương mại Hoa Kỳ) công bố ngày 23/7. Tác động lớn hơn sẽ xuất hiện trong các lô hàng thông quan từ cuối tháng 7 trở đi”, bà nhấn mạnh.
Xuất khẩu sang Nhật Bản chỉ tăng 2,6%. Trong khi đó, nhóm thị trường CPTPP duy trì mức tăng 8,1%.
Ở chiều ngược lại, xuất khẩu sang EU, Hàn Quốc, ASEAN và Trung Đông đều ghi nhận sự sụt giảm đáng kể trong tháng 7 vừa qua.
Ngoài ra, Phó Tổng thư ký VASEP cũng chỉ ra loạt thách thức mà ngành thủy sản phải đối mặt trong các tháng còn lại của năm nay khi nhắm đến đích xuất khẩu 12 tỷ USD.
Cụ thể với ngành tôm, dù xuất khẩu 7 tháng đạt 2,78 tỷ USD, tăng 12,6% so với cùng kỳ năm ngoái, song mức tăng trưởng 4,5% trong tháng 7 thấp hơn khá nhiều so với đà tăng của cả giai đoạn 7 tháng. Điều này cho thấy xuất khẩu tôm không còn duy trì tốc độ cao như đầu năm.
Theo bà, một phần đáng kể động lực hiện nay đến từ tôm hùm xuất sang Trung Quốc, trong khi tôm chân trắng và tôm sú phải cạnh tranh gay gắt hơn tại Mỹ, EU và Nhật Bản.
“Áp lực lớn nhất đến từ Ecuador”, bà Hằng nhận định. Nguồn cung tôm Ecuador tiếp tục tăng mạnh, không chỉ ở tôm nguyên đầu mà cả tôm bỏ đầu, bóc vỏ và sản phẩm chế biến. Đây là thay đổi quan trọng vì Ecuador đang dịch chuyển từ vị trí nhà cung cấp nguyên liệu giá thấp sang cạnh tranh trực tiếp với các nhà máy châu Á trong phân khúc giá trị gia tăng.
Tại Mỹ, tương quan thuế cũng bất lợi hơn cho Việt Nam, bởi các đối thủ cạnh tranh Ecuador, Ấn Độ, Indonesia... đang chịu mức thấp hơn.
Bà cho rằng kịch bản xuất khẩu trên 12 tỷ USD vẫn khả thi. Tuy nhiên, tăng trưởng những tháng còn lại có thể thấp hơn đáng kể. Yếu tố tác động trực tiếp nhất là thuế Section 301 của Mỹ. Theo bà, mức thuế 12,5% đối với Việt Nam sẽ tạo ra 3 hệ quả.
Thứ nhất, các hợp đồng mới với Mỹ sẽ được đàm phán lại. Nhà nhập khẩu có thể yêu cầu giảm giá FOB, chia sẻ thuế hoặc chỉ ký hợp đồng ngắn hạn.
Thứ hai, Việt Nam bất lợi hơn Ecuador, Ấn Độ và Indonesia, là những nguồn cung chịu mức 10%. Chênh lệch này đặc biệt quan trọng đối với tôm chân trắng, cá ngừ đóng hộp và các sản phẩm đông lạnh tiêu chuẩn.
Thứ ba, thuế mới được cộng với MFN, thuế chống bán phá giá và chống trợ cấp nếu có. Vì vậy, quyết định mua hàng sẽ được đưa ra theo từng doanh nghiệp và từng mã hàng, thay vì chỉ so sánh chung giữa các quốc gia.
Mặt tích cực là Việt Nam đã ban hành quy định cấm nhập khẩu hàng hóa được sản xuất bằng lao động cưỡng bức, có hiệu lực từ đầu tháng 9/2026. Đây là cơ sở để Việt Nam tiếp tục trao đổi với Mỹ, nhưng trong ngắn hạn chưa có thông tin chính thức cho thấy mức thuế 12,5% sẽ được điều chỉnh ngay.
Trong quý IV, Phó Tổng thư ký VASEP đặt kỳ vọng xuất khẩu cá tra có thể phục hồi nếu doanh nghiệp chốt được hợp đồng thay thế nguồn cung cá tuyết (cod) hay cá minh thái (pollock) cho mùa tiêu thụ cuối năm. Dư địa lớn hơn nằm ở sản phẩm cá tra cắt phần, tẩm bột và chế biến sẵn, thay vì tiếp tục phụ thuộc gần như hoàn toàn vào phi lê đông lạnh.
Còn triển vọng tôm trong những tháng cuối năm sẽ phụ thuộc vào sức mua của Trung Quốc đối với tôm hùm; khả năng giữ đơn hàng chế biến sâu tại Nhật Bản, EU và mức độ chuyển dịch đơn hàng Mỹ sang Ecuador, Ấn Độ hoặc Indonesia sau khi thuế mới có hiệu lực.
Tâm An