Một giả thuyết đang được đưa ra là một lượng lớn dầu thô vẫn đang lọt qua vòng phong tỏa nghiêm ngặt tại eo biển Hormuz, giúp hệ thống năng lượng toàn cầu phần nào hấp thụ cú sốc nguồn cung lịch sử...

Một câu hỏi lớn đang bao trùm kinh tế toàn cầu là vì sao thịtrường dầu mỏ vẫn tương đối yên ả dù thế giới đang đối mặt một trong những cú sốcnguồn cung nghiêm trọng nhất lịch sử?

Sau 3 tháng chiến tranh Iran, eo biển Hormuz - tuyến hàng hảihuyết mạch của thị trường năng lượng toàn cầu - gần như tê liệt. Đây từng đượcxem là kịch bản ác mộng mà rất ít người nghĩ có thể xảy ra trước khi xung đột Mỹ-Iranbùng phát hồi cuối tháng 2.

NHỮNG CHUYẾN TÀU “MA”

Theo ngân hàng JPMorgan, lưu lượng tàu có thể quansát được qua eo biển này hiện chỉ còn khoảng 15% so với trước chiến tranh. Dù vậy, giá dầu vẫn chưa tăng vọt lên những mức nguyhiểm như nhiều nhà chuyên gia từng lo ngại - ít nhất là đến thời điểm hiện tại.

Một giả thuyết được đưa ra là một lượng dầu thô lớn vẫn đang lọt qua vòng phongtỏa nghiêm ngặt tại eo biển Hormuz, giúp hệ thống năng lượng toàn cầu phần nàohấp thụ cú sốc nguồn cung lịch sử.

Theo một số chuyên gia, những tàu chở dầu tham gia vào các“dòng chảy bí mật” này có thể đang né phong tỏa bằng cách tắt thiết bị phát tínhiệu định vị để tránh bị phát hiện.

Số liệu từ JPMorgan cho thấy các “dòng chảy bí mật” qua eo biển Hormuz đạt khoảng 2,1 triệu thùng/ngày trong 2 tuần cuối tháng 5. Đây là "những chuyến tàu ma", tàu chở dầu được cho là đã đi qua eo biển Hormuz trong tình trạng tắt thiết bị phát tín hiệu định vị để tránh bị theo dõi.

Con số trên chỉ bằng một phần nhỏ so với mức 15,6 triệu thùng/ngày từng đi qua eo biển Hormuz trướcchiến tranh, nhưng vẫn là lượng dầu đáng chú ý trong bối cảnh nguồn cung toàn cầubị siết chặt.

“Dù eo biển Hormuz vẫn bị phong tỏa và lưu lượng thương mạiqua đây giảm mạnh, một lượng lớn dầu thô và sản phẩm dầu mỏ dường như vẫn đangđi qua tuyến hàng hải này”, bà Natasha Kaneva, Giám đốc chiến lược hàng hóatoàn cầu của JPMorgan, viết trong một báo cáo gửi khách hàng vào tuần trước.

Đồng quan điểm trên, ông Bob McNally, nhà sáng lập kiêm Chủtịch Rapidan Energy Group, cho rằng các dòng chảy bí mật có thể đã giúp trìhoãn, hoặc ít nhất phần nào làm dịu, cuộc khủng hoảng.

“Chúng tôi giả định lưu lượng dầu qua Hormuz chỉ còn bằng0-10% so với trước chiến tranh. Nhưng nếu tính cả lượng dầu lọt qua phong tỏa,con số này có thể cao hơn một chút. Lượng dầu đó không đủ để ngăn tồn kho dầu sụtgiảm mạnh nhưng cũng giúp giảm bớt phần nào sức ép”, ông McNally nhận xét vớikênh CNN.

Ông Jan Stuart, nhà kinh tế năng lượng toàn cầu kiêm chiếnlược gia tại ngân hàng đầu tư Piper Sandler, ước tính khoảng 2,9 triệu thùng dầuthô đã rời eo biển Hormuz mỗi ngày trong tháng 5. Con số này bao gồm khoảng 2,1triệu thùng/ngày được vận chuyển trên các tàu có thể đã trả phí cho Iran. Phầncòn lại, khoảng 900.000 thùng/ngày, đến từ những chuyến tàu“ma”.

“Những chuyến tàu ‘ma’ đã phần nào phát huy tác dụng. Cuộc khủng hoảng đã được giảm nhẹ tốt hơn nhiềuso với những gì tôi từng nghĩ”, ông Stuart nói với CNN.

TRUNG QUỐC GIẢM NHẬP KHẨU DẦU

Ngày thứ Tư (10/6), giá hợp đồng tương lai dầu Brent giao dịchtrên 94 USD/thùng. Giá dầu đã hạ nhiệt so với giai đoạn ngay sau khi xung độtIran bùng phát, nhưng vẫn cao hơn nhiều so với vùng 70 USD/thùng trước chiếntranh. So với đỉnh gần đây là 114 USD/thùng, giá dầu Brent hiện vẫn thấp hơnđáng kể.

Tuy nhiên, các dòng dầu đi ngầm không phải yếu tố quan trọngnhất giúp giá dầu tránh tăng vọt. Theo ngân hàng đầu tư Piper Sandler, mỗi ngàycó khoảng 4,5 triệu thùng dầu thô rời Vịnh Ba Tư qua các tuyến vận chuyển khôngđi qua eo biển Hormuz. Phần lớn lượng dầu này được đưa qua đường ống East-West,tuyến đường ống nối các mỏ dầu của Saudi Arabia với cảng Yanbu bên bờ Biển Đỏ.

Yếu tố quan trọng hơn là Trung Quốc đã giảm mạnh nhập khẩu dầuthô và chuyển sang sử dụng lượng dầu dự trữ khổng lồ trong nước. Nhu cầu dầu từTrung Quốc - một trong những nước tiêu thụ năng lượng lớn nhất thế giới - giảmxuống đã góp phần làm dịu sức ép nguồn cung trên thị trường dầu mỏ.

Bà Kaneva của JPMorgan cho rằng việc giá dầu không tăng vọtnhư lo ngại còn do một số yếu tố khác. Trong đó có nhu cầu dầu thực tế giảm mạnhhơn so với các nhận định phổ biến trên thị trường, trong khi lượng tồn kho cóthể lớn hơn các số liệu chính thức được báo cáo.

“Kết hợp lại, các yếu tố trên cho thấy việc giá dầu chỉquanh 100 USD/thùng không nên được hiểu là nguồn cung chỉ bị ảnh hưởng nhẹ.Thay vào đó, mức giá này phản ánh việc thị trường đã tìm được nhiều cách xoay xởđể hấp thụ cú sốc, dù các biện pháp đó rất tốn kém”, bà Kaneva chỉ ra.

Tuy nhiên, một số chuyên gia kỳ cựu trong ngành dầu mỏ lo ngạithị trường đang đánh giá thấp tác động thực tế của cuộc khủng hoảng, sau khicác biện pháp ứng phó tạm thời giúp giá dầu chưa tăng vọt như dự báo.

Tồn kho dầu thương mại đã giảm mạnh kể từ khi chiến tranhIran bắt đầu. Trong khi đó, Kho Dự trữ Dầu mỏ Chiến lược (SPR) của Mỹ cũng đangnhanh chóng tiến về mức thấp nhất kể từ đầu thập niên 1980.

“Tình hình sẽ còn xấu đi”, ông Stuart của Piper Sandler nói.

Ông Stuart dự báo giá dầu Brent sẽ ở mức bình quân 130USD/thùng trong tháng 7 và tháng 8. Nếu dự báo này thành hiện thực, giá xăng tạiMỹ có thể tăng lên trên 5 USD một gallon, tương đương khoảng 3,8 lít, trong mùahè này, so với khoảng 4,2 USD/gallon hiện nay.

“Giá dầu có thể phải tăng nhanh hơn nữa để thúc đẩy các đợtxả kho dự trữ dầu khẩn cấp tiếp theo, đồng thời khiến người tiêu dùng giảm sử dụngnhiên liệu. Cần phải thuyết phục người tiêu dùng giảm nhu cầu và việc này sẽ dễ hơn nhiều khi giá ở mức cao”, ông Stuart chỉ ra.